Sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn đan xen với biển hiếm có cùng vị trí địa đầu cực Nam Tổ quốc, Cà Mau đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển du lịch sinh thái, du lịch biển, du lịch văn hoá và du lịch trải nghiệm.

Tuy nhiên, để “mỏ vàng xanh” này thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn và là trụ cột tăng trưởng quan trọng, vấn đề không chỉ nằm ở khai thác lợi thế sẵn có mà còn ở việc tạo dựng bản sắc riêng, hình thành những sản phẩm đặc trưng đủ sức cạnh tranh và giữ chân du khách.

Không thể “na ná” nhau

Không giống nhiều địa phương ven biển khác, Cà Mau sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn trải dài sát biển, tạo nên không gian cảnh quan độc đáo, hiếm có và giàu bản sắc. Cùng với đó, các cụm đảo Hòn Khoai, Hòn Chuối, Đá Bạc cùng đường bờ biển dài, những cánh đồng điện gió, mô hình nuôi biển trên lồng bè, bãi bồi… đã mở ra tiền đề quan trọng để hình thành các sản phẩm du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm mang đậm dấu ấn “rừng vàng, biển bạc”.

Những điểm đến như Đất Mũi - nơi đặt cột mốc toạ độ quốc gia thiêng liêng hay Vườn Quốc gia U Minh Hạ với hệ sinh thái rừng tràm đặc trưng đang từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn du khách trong và ngoài nước.

Bên cạnh đó, không gian văn hoá ven biển với đời sống ngư dân, các làng nghề truyền thống như làm muối, làm mắm, làm khô; cùng những lễ hội dân gian đặc sắc như Nghinh Ông Nam Hải, vía Bà Thuỷ Long, vía Bà Thiên Hậu… và sự giao thoa văn hoá Kinh - Hoa - Khmer ở vùng đất giồng ven biển đã tạo nên tiềm năng lớn để phát triển du lịch cộng đồng. Đặc biệt, ẩm thực Cà Mau với các sản vật mang đậm “hương rừng, vị biển” như tôm, cua, ba khía, cá biển, mật ong rừng… chính là những dấu ấn riêng góp phần định hình thương hiệu du lịch địa phương.

Tuy nhiên, Giám đốc Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch cũng nhìn nhận thẳng thắn rằng, đóng góp của du lịch vào GRDP vẫn còn khiêm tốn; thời gian lưu trú của du khách ngắn, mức chi tiêu chưa cao và nhiều sản phẩm còn trùng lắp, thiếu điểm nhấn để giữ chân du khách.

Theo Tiến sĩ Trần Hữu Hiệp, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch ĐBSCL: “Điểm khó của du lịch vùng ĐBSCL là sản phẩm giữa các địa phương còn khá giống nhau, dễ tạo cảm giác ‘na ná’, thiếu khác biệt. Vì vậy, muốn cạnh tranh, mỗi địa phương phải tạo ra sản phẩm đặc thù và bản sắc riêng”.

Lễ hội Nghinh Ông mang đậm sắc màu văn hoá biển. (Ảnh chụp tại xã Vĩnh Hậu)

Thực tế cho thấy, sau hợp nhất, nhiều tỉnh trong khu vực ĐBSCL đều có biển và đều xác định kinh tế biển, du lịch biển là hướng phát triển quan trọng. Vì vậy, Cà Mau không thể tiếp tục khai thác du lịch theo lối quen thuộc như tham quan, nghe đờn ca tài tử hay thưởng thức đặc sản vùng sông nước mà cần tạo ra những sản phẩm mang thương hiệu riêng dựa trên lợi thế đặc thù của vùng đất cuối trời Nam.

Đó có thể là những sản phẩm lưu niệm mang dấu ấn Đất Mũi, như mô hình cột mốc toạ độ được làm từ cát biển hay đất bãi bồi, tích hợp mã QR kể câu chuyện về vùng đất cực Nam thiêng liêng của Tổ quốc. Bởi với nhiều du khách, chỉ một nhúm đất mang về từ Đất Mũi cũng đã trở thành kỷ vật đặc biệt.

Hay trong khai thác văn hoá ẩm thực, ngoài các món ăn truyền thống của người Việt, Cà Mau hoàn toàn có thể phát huy thêm các món ăn, tập quán, lễ hội của cộng đồng người Hoa, Khmer ở vùng đất giồng ven biển; nơi mỗi món ăn, mỗi nghi lễ đều gắn với những câu chuyện văn hoá đặc sắc.

Nguồn hải sản phong phú cùng nền ẩm thực đặc trưng “hương rừng, vị biển” tạo lợi thế cho Cà Mau phát triển du lịch.

Chỉ khi tạo được dấu ấn riêng từ chính hệ sinh thái, văn hoá và đời sống bản địa, du lịch Cà Mau mới có thể vượt khỏi sự “na ná”, hình thành bản sắc và sức cạnh tranh riêng trong bức tranh chung của du lịch ĐBSCL.

“Mở đường” để bứt phá

Thực tiễn cho thấy, để du lịch phát triển bền vững, vai trò của các doanh nghiệp lữ hành trong tổ chức tour tuyến, quảng bá điểm đến và xây dựng sản phẩm mới là yếu tố đặc biệt quan trọng.

Ông Trần Văn Thảo, Giám đốc Vietravel Chi nhánh Cà Mau, cho biết, doanh nghiệp luôn đồng hành cùng địa phương trong quảng bá hình ảnh du lịch đến du khách trong và ngoài nước. Đồng thời, thường xuyên nghiên cứu, xây dựng sản phẩm mới, làm phong phú tour tuyến và tham gia các chương trình famtrip nhằm kết nối, giới thiệu điểm đến Cà Mau.

Song song với đó, du lịch cộng đồng đang được xem là hướng đi giàu tiềm năng, vừa khai thác giá trị bản địa, vừa tạo sinh kế cho người dân.

Nghề làm muối truyền thống ở Bạc Liêu được công nhận là di sản văn hoá quốc gia, giàu tiềm năng phát triển du lịch ven biển.

Bà Ngô Huỳnh Trang, Giám đốc Công ty TNHH Du lịch sinh thái Cà Mau (Cà Mau ECO), cho biết đơn vị đang liên kết với người dân để phát triển các mô hình du lịch cộng đồng, khai thác lợi thế về ẩm thực, cảnh quan và văn hoá đặc trưng vùng rừng - biển. Tại khu vực U Minh Hạ, nhiều hộ dân đã bắt đầu tham gia làm du lịch, từng bước tạo thêm thu nhập từ chính tài nguyên bản địa. Tuy nhiên, theo bà Trang, để mô hình này phát triển bền vững, hạ tầng giao thông kết nối đến khu dân cư và các điểm du lịch cần tiếp tục được đầu tư đồng bộ.

Phải thừa nhận rằng, mặc dù hội tụ nhiều tiềm năng, nhưng nhìn tổng thể, hạ tầng phục vụ du lịch của Cà Mau vẫn còn nhiều hạn chế, nhất là hệ thống giao thông kết nối các điểm đến. Đây là “điểm nghẽn” ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hình thành các tour, tuyến liên hoàn cũng như sức hút đối với du khách. Vì vậy, phát triển hạ tầng giao thông cần đi trước một bước và được xem là khâu đột phá trong chiến lược phát triển du lịch.

Bên cạnh đó, sản phẩm du lịch vẫn còn đơn điệu, chủ yếu dừng ở tham quan, trải nghiệm ngắn ngày; thiếu các sản phẩm nghỉ dưỡng, khám phá chuyên sâu hay trải nghiệm dài ngày có giá trị kinh tế cao. Hạn chế nữa là liên kết vùng giữa Cà Mau với các địa phương trong khu vực ĐBSCL cũng chưa thật sự chặt chẽ, khiến dòng khách chưa ổn định, thời gian lưu trú còn thấp.

Du khách hào hứng trải nghiệm các hoạt động du lịch biển tại xã Đất Mũi.

Dù có vị thế mới sau hợp nhất, nhưng trên thực tế, du lịch Cà Mau vẫn chủ yếu được xem là “điểm dừng chân” hơn là điểm đến lưu trú dài ngày. Lượng khách đến bằng đường hàng không còn hạn chế; nguồn nhân lực du lịch, nhất là ở khu vực cộng đồng, vẫn thiếu kỹ năng và tính chuyên nghiệp. Trong khi đó, nhiều mô hình mới như du lịch gắn với điện gió hay du lịch trải nghiệm sinh thái ven biển vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, chưa hình thành sản phẩm hoàn chỉnh.

Tuy còn nhiều khó khăn, nhưng với định hướng phát triển du lịch gắn với bảo tồn hệ sinh thái, không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng ngắn hạn và lấy người dân làm trung tâm, vừa là chủ thể tham gia, vừa là người thụ hưởng, du lịch Cà Mau được kỳ vọng sẽ tạo nên những cú hích mới, trở thành một trong những trụ cột quan trọng của kinh tế biển trong tương lai.

Theo Hồng Phượng - Kim Trung - Hữu Thọ - Hoàng Lamơng/Báo Cà Mau