Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau là khu Ramsar, khu dự trữ sinh quyển thế giới. Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau được đánh giá là một trong những vùng sinh thái quan trọng trên toàn cầu. Nơi đây có hệ sinh thái rừng ngập mặn với diện tích rộng lớn 41.862 ha, có khu hệ động thực vật đặc hữu với nhiều loài quý hiếm trên đất liền và biển với hơn 27 loài cây ngập mặn, 93 loài chim, 26 loài thú, 43 loài bò sát, 139 loài cá, 53 loài giáp xác... Diện tích của vườn quốc gia Mũi Cà Mau quản lý không ngừng được mở rộng một cách tự nhiên do hàng năm Mũi Cà Mau lấn ra biển hàng chục mét bằng nguồn phù sa do hệ thống sông, kênh, rạch mang đến.

    Nhìn chung hệ động, thực vật rừng Vườn quốc gia Mũi Cà Mau tuy không đa dạng về loài so với những Vườn quốc gia khác nhưng do vị trí địa lý đặc biệt và đặc điểm riêng biệt về rừng và hệ động vật đã tạo cho nơi đây một giá trị khoa học và sinh thái thật sự, Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau được biết đến không chỉ là địa điểm nghiên cứu khoa học mà còn là điểm du lịch sinh thái hấp dẫn. Chính vì mức đa dạng sinh học cao mà công tác quản lý, bảo vệ rừng ở đây thực sự là một thách thức đối với cán bộ công chức, viên chức Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau nói chung và Hạt Kiểm lâm Mũi Cà Mau nói riêng.

Ảnh: Nuôi trồng thủy sản dưới tán rừng ở Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau.

   Đặc điểm vị trí địa lý của Vườn quốc gia Mũi Cà Mau nằm trên địa bàn 4 xã: Đất Mũi, Viên An thuộc huyện Ngọc Hiển và xã Lâm Hải và Đất Mới, thuộc huyện Năm Căn, nằm ở khu vực vùng biên giới hải đảo của tỉnh Cà Mau, xung quanh Vườn Quốc gia là các Ban quản lý rừng phòng hộ, riêng vùng lõi của Vườn có 222 hộ sinh sống và được thuê, khoán quản lý bảo vệ rừng với Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau với diện tích trên 937 ha. Đời sống của người dân ở đây còn nhiều khó khăn, chủ yếu sống phụ thuộc vào nguồn lợi khai thác từ rừng, chính điều này gây áp lực lớn đến công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng.

    Với những giá trị lớn về đa dạng sinh học, văn hóa, lịch sử, du lịch, việc bảo vệ hệ sinh thái rừng trên địa bàn quản lý phải dựa vào cộng đồng là điều cần thiết. Để người dân ở khu vực vùng đệm, vùng lõi phát triển kinh tế, hạn chế những tác động tiêu cực vào rừng tự nhiên, Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau đã nghiên cứu và phối hợp với các tổ chức trong và ngoài nước xây dựng nhiều mô hình, dự án phát triển sản xuất nông lâm nghiệp kết hợp phù hợp với điều kiện đất đai và kinh tế, hỗ trợ người dân sống trong địa bàn quản lý như: “ Thuê quản lý bảo vệ rừng kết hợp sản xuất dưới tán rừng và du lịch sinh thái tại Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau”; “Thí điểm mô hình đồng quản lý ở kênh Hai Thiện”; “Mô hình du lịch cộng đồng”,... tăng thu nhập, ổn định cuộc sống, giảm thiểu tác động vào rừng của người dân, thực hiện công tác quản lý bảo vệ rừng hiệu quả.

Ảnh: Mô hình du lịch cộng đồng ở Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau.

     Do vậy, để bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ khu Ramsar, khu dự trữ sinh quyển thế giới,… trên địa bàn quản lý Vườn quốc gia Mũi Cà Mau, lãnh đạo đơn vị xem công tác tuyên truyền, giáo dục là quan trọng nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng dân cư sống trong và ven địa bàn quản lý về công tác bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, tăng cường tuần tra kiểm soát bảo vệ rừng, tổ chức tìm hiểu và đánh giá tài nguyên rừng; tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương, các ngành chức năng tỉnh Cà Mau có liên quan thực hiện công tác quản lý bảo vệ tài nguyên thiên nhiên có hiệu quả.

      Do nguồn kinh phí triển khai thực hiện dự án bảo vệ phát triển Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau có giới hạn, chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ được giao. Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau kiến nghị đến các cơ quan có thẩm quyền Trung ương và Địa phương, các tổ chức trong và ngoài nước tiếp tục hỗ trợ đầu tư các chương trình, dự án,… nhằm tạo sinh kế cho người dân sống trong và ven địa bàn quản lý Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau nhằm tăng thu nhập, ổn định cuộc sống góp phần bảo tồn đa dạng sinh học, phát huy giá trị tiềm năng của hệ sinh thái đất ngập nước, tạo điều kiện giúp cho Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.