Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau cách trung tâm hành chính tỉnh Cà Mau hơn 100 km về phía Tây Nam. Đây là nơi đánh dấu điểm cực Nam của lãnh thổ Việt Nam trên đất liền và cũng nơi duy nhất ở Việt Nam là điểm chuyển tiếp giữa vùng biển Đông và biển Tây (Vịnh Thái Lan).
Địa chỉ: Ấp Rạch Tàu Đông, xã Đất Mũi, Tỉnh Cà Mau
Điện thoại: (0290)3 870545
E-mail: tchcvqgmcm@gmail.com, vqgmuicamau@yahoo.com.vn
Website: https://vuonqgmcm.camau.gov.vn
Vị trí: Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau nằm trên địa phận hành chính 03 xã: xã Đất Mũi, xã Đất Mới và xã Cái Đôi Vàm tỉnh Cà Mau, tọa độ địa lý từ 80 32’ – 8049’ vĩ độ Bắc, từ 104040’ đến 104055’ kinh độ Đông.
Diện tích: Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau tổng diện tích tự nhiên là 41.862 ha, trong đó:
- Phần trên đất liền có diện tích là 15. 262 ha, được chia thành 03 phân khu chức năng: phân khu bảo vệ nghiêm ngặt (12.203 ha), phân khu phục hồi sinh thái (2.859 ha) và phân khu hành chính dịch vụ (200 ha).
- Phần ven biển có diện tích là 26.600 ha.
Thời gian thành lập: Ngày 14 tháng 7 năm 2003, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 142/2003/QĐ-TTg chuyển khu bảo tồn thiên nhiên Đất Mũi thành Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau, tỉnh Cà Mau.
Cơ quan quản lý: Uỷ ban nhân dân tỉnh Cà Mau.
Danh hiệu thế giới: Khu dự trữ sinh quyển thế giới (Ngày 26/5/2009); Khu Ramsar thế giới (13/12/2012).
Địa hình, địa mạo: Phần đất liền là tương đối bằng phẳng, độ cao địa hình từ 0,5 - 2,5 m, bề mặt bị chia cắt bởi nhiều sông rạch tự nhiên và kênh đào. Khu vực ven Biển Tây có độ cao địa hình thấp hơn khu vực ven Biển Đông. Phần biển có đáy biển thuộc vùng địa mạo “Đồng bằng tích tụ - bào mòn lượn sóng, miền đáy biển Nam Bộ và đáy vịnh Thái Lan, thuộc mặt thềm lục địa Tây và Nam Biển Đông”.
Địa chất: Nền địa chất của Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau thuộc nền địa chất trầm tích Holocen (IV), hệ đệ tứ (Q) với niên đại địa chất trong khoảng 4.000 – 10.000 năm. Thành phần của trầm tích Holocen tại Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau gồm: xác bã thực vật rừng, tàn tích động vật sông biển (vỏ sò, ốc..).
Thổ nhưỡng: Đất tại Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau có 02 nhóm là đất phèn Thionic Fluvisols (FL) và đất bãi bồi Regosols (Bb).
Khí hậu: Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, với hai mùa rõ rệt: mùa khô (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau) và mùa mưa (từ tháng 5 đến tháng 10).
Thủy văn: Vườn Quốc gia ven biển duy nhất trong cả nước có hai chế độ triều chi phối với bờ biển phía Đông với chế độ bán nhật triều không đều, biên độ triều tương đối lớn (biên độ lớn nhất khoảng 3,73 m); bờ Biển Tây với chế độ nhật triều, biên độ triều thấp (biên độ lớn nhất khoảng 1,1-1,2 m).
Đa dạng sinh học: VQG Mũi Cà Mau có giá trị cao về đa dạng sinh học và có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn lâu dài mẫu chuẩn sinh thái có tầm quan trọng quốc gia, khu vực và thế giới.
Thực vật ghi nhận: 105 loài, có 01 loài nguy cấp, quý hiếm (Cây Cóc đỏ).
Đông vật ghi nhận: 28 loài loài thú, có 10 loài nguy cấp quý hiếm (rái cá vuốt bé, mèo cá, tê tê java…); 122 loài loài chim, có 23 loài nguy cấp quý hiếm (Dù dì hung; Bồ nông chân xám, cốc đế, điêng điểng, giang sen, Sả mỏ rộng…); 55 loài loài bò sát loài lưỡng cư (Rắn hổ chúa, Kì đà hoa, càng đước,…); 149 loài cá; 91 loài động vật không xương sống cở lớn.
Cảnh quan môi trường- sinh thái: Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau có 03 mặt giáp biển, với 67,4 km bờ biển (Biển Đông: 10,1 km, Biển Tây: 57,3 km), vì vậy Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau có tầm quan trọng đặc biệt đối với việc duy trì năng suất đánh bắt ven bờ. Các dải rừng ngập mặn dọc theo bờ biển và bờ sông đã có những tác dụng quan trọng giúp ngăn chặn tình trạng xâm thực, sạt lở và phục hồi hệ sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học, tạo việc làm, thu nhập cho người dân vùng ven biển, góp phần phát triển kinh tế-xã hội, bảo vệ môi trường. Đồng thời còn là nơi lưu trữ nguồn gen giàu có có giá trị bảo tồn cao.
Lễ hội và văn hóa truyền thống: Lễ tri ân Quốc Tổ Lạc Long Quân (diễn ra từ mùng 04 đến mùng 06 tháng 3 âm lịch).
Ảnh: Nghi thức Lễ tri Ân Đức Quốc Tổ Lạc Long Quân
Lịch sử hình thành và phát triển:
- Năm 1985 thành lập Rừng đặc dụng Đất Mũi.
- Ngày 09/08/1986, Chủ tịch Hội đồng Bộ Trưởng ký quyết định số 194/CT xác lập 73 Khu Rừng cấm trên toàn quốc, trong đó có Khu Bảo tồn Thiên nhiên Đất Mũi, tỉnh Cà Mau.
- Tháng 9 năm 1993, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 513/TTg thành lập khu bảo tồn thiên nhiên Ông Trang.
- Ngày 14/07/2003, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quyết định số 142/2003/QĐ-TTg về việc chuyển khu bảo tồn thiên nhiên Đất Mũi thành Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau, tỉnh Cà Mau trên cơ sở kết hợp Rừng đặc dụng Đất Mũi với Rừng phòng hộ Bãi Bồi và Khu bảo tồn thiên nhiên Ông Trang.
- Ngày 26/5/2009, trong khuôn khổ kỳ họp thứ 21 của ủy ban điều phối quốc tế chương trình con người và sinh quyển (MAB - ICC thuộc UNESCO) diễn ra tại đảo JeJu (Hàn Quốc), đã công nhận Khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau trong đó gồm: Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau, Vườn Quốc gia U minh Hạ và khu vực rừng phòng hộ ven Biển Tây.
- Ngày 13/12/2012 Ban thư ký Công ước Ramsar đưa Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau vào danh sách các vùng đất ngập nước có tầm quan trọng quốc tế trở thành là khu Ramsar thứ 2088 của thế giới và là khu Ramsar thế giới thứ Năm của Việt Nam.
- Ngày 01/01/2020, Triển khai thực hiện Đề án sắp xếp, tổ chức lại bộ máy Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau được phê duyệt tại Quyết định số 1856/QĐ-UBND ngày 28/10/2019 của Chủ tịch UBND tỉnh Cà Mau; Chuyển lực lượng Kiểm lâm sang Lực lượng chuyên trách bảo vệ rừng (theo Nghị định số 01/2019/NĐ-CP ngày 01/01/2019 của Chính phủ).
- Ngày 18/6/2018, Thủ tưởng chính phủ Phê duyệt Quyết định số 744/QĐ-TTG về Quy hoạch tổng thể phát triển Khu du lịch quốc gia Mũi Cà Mau, tỉnh Cà Mau đến năm 2030.
- Năm 2021, UBND tỉnh Cà Mau đã có quyết định số 2067/QĐ-UBND ngày 30/10/2021 phê duyệt Đề án “Làng văn hóa du lịch Đất Mũi, xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau, giai đoạn 2021 – 2025, định hướng đến năm 2030. Đề án Làng VHDL Đất Mũi được triển khai trong phạm vi thuộc Phân khu phục hồi sinh thái, Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau.
- Ngày 27/02/2023, UBND tỉnh Cà Mau ban hành Quyết định số 301/QĐ-UBND về tổ chức lại Ban quản lý Khu du lịch Quốc gia Mũi Cà Mau thuộc sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành Ban quản lý Khu du lịch Mũi Cà Mau thuộc Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau.